Tôi đọc sách “vui” thế nào

Gần đây báo đài và dư luận thường nói nhiều về việc đọc sách, về “văn hóa đọc” “đang xuống cấp” của người Việt Nam, và cách làm thế nào để mọi người đọc sách nhiều hơn, đọc các sách “tốt” hơn. Cá nhân tôi từ bé đến lớn cũng đã đọc khá nhiều sách đủ thể loại, và cho đến nay vẫn hàng tháng đều đều mua về vài ba cuốn sách để đọc. Qua những câu chuyện về cuộc đời đọc sách của cá nhân tôi dưới đây, tôi muốn cung cấp cho mọi người một góc nhìn, mới hay không thì không rõ, về việc đọc sách và sự lôi cuốn của sách.


1. Những cuốn sách của tuổi thơ

Nếu không tính đến các cuốn sách giáo khoa ở trường, thì tôi nhớ là mình bắt đầu đọc sách từ khá sớm. Tôi may mắn vì dù thời bé nhà khá nghèo, nhưng lại có một tủ sách nho nhỏ, và bố mẹ tôi cũng hay mua sách cho tôi. Nói đến lý do tôi bắt đầu đọc sách, thì có lẽ nó chỉ đơn giản là vì … buồn chán. Đến những năm cuối cấp một, khi thùng đồ chơi không còn hấp dẫn như trước nữa mà nhà vẫn chưa có máy tính, thì ngoài một vài cuốn truyện tranh và tivi ra, sách là một trong những lựa chọn ít ỏi cho việc giải trí. Thằng nhóc tôi không bắt đầu đọc sách vì muốn biết cái này biết cái kia, vì muốn “mở ra chân trời tri thức”, mà đơn giản là vì nằm nhà không có việc làm nên buồn buồn lần mò tủ sách xem có gì hay không.

Những cuốn sách đầu tiên tôi đọc lại là những cuốn sách chứa nhiều tri thức khá “nặng đô” từ tủ sách của mẹ tôi (giáo viên Vật lý cấp hai). Nhưng chúng không hề khô khan như sách giáo khoa, mà là những cuốn dạng “Toán học vui”, “Vật lý vui” (tên cụ thể tôi không nhớ nữa). Những cuốn sách đó kể cho tôi nghe những câu chuyện về lực ly tâm, về lực ma sát, tam giác Pascal, hệ chữ số,… Tôi đã đọc chúng vì chúng thú vị, vì chúng giải thích cách thế giới quanh tôi hoạt động, vì chúng khiến tôi cảm thấy “người lớn”. Tôi thích cuốn “Vật lý vui” đến mức tôi đã hào hứng hỏi mẹ xem lúc nào thì con được học Vật lý (khi đó tôi mới học cấp một). Nhưng đến khi được học Vật lý ở trường thì chao ôi là tôi thất vọng, thất vọng thế nào thì xin được kể vào một dịp khác.

Tôi cũng đọc cả những cuốn sách về đạo đức chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong thế giới internet ngày nay, nếu đem những câu chuyện đó ra thì có lẽ một vài người sẽ cười khẩy hay gào lên là tuyên truyền với cả nhồi sọ. Nhưng những câu chuyện về cách Bác đối đãi với người dân và những điều Bác dạy bảo người xung quanh đã giúp tôi tạo nên nền móng của khái niệm “đạo đức”. Tôi đã hiểu một người “tốt”, một người đáng được tôn vinh thì phải hành động được như thế này, phải suy nghĩ được như thế kia. Đến bây giờ sau khi đã lớn lên và tiếp xúc nhiều thông tin đối lập nhau về chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi không còn “thần tượng cá nhân” Bác nữa, nhưng “đạo đức Hồ Chí Minh”, dù là thật hay là bịa, vẫn luôn là cái mà tôi ngưỡng mộ và hướng tới.

Bên cạnh đó tôi cũng đọc một số truyện chữ. Cuốn sách truyện chữ gây ấn tượng với tôi nhất là hai tập truyện ngắn nhi đồng của Tô Hoài. Tuy không có “Dế mèn phiêu lưu ký”, nhưng những mẩu chuyện về tuổi thơ đi học ông đồ, về anh Kim Đồng, về cuộc sống thời Pháp thuộc và kháng chiến chống Pháp rất lôi cuốn đối với tôi. Qua những câu chuyện đó, tôi biết về một thế giới khác, thế giới của những anh trưởng tràng (lớp trưởng), của những lớp bình dân học vụ của Hội khuyến học, của những anh học sinh đi học xách theo lon mực và tan học thì xồ vào hàng bánh chiên mua ăn một cách “có nghề”. Truyện của Tô Hoài rất sống động và chi tiết, dễ hiểu và dễ hình dung, đến mức bây giờ tôi vẫn nhớ như in những hình ảnh tôi đã tưởng tượng ra khi đọc lúc mới khoảng mười tuổi.

Có thể nói, đối với tôi lúc bé thì sách, giống như truyện tranh, đơn giản chỉ là một nguồn giải trí. Tôi không đọc truyện chữ vì muốn giỏi Văn (tôi rất ghét sách Văn mẫu). Tôi không đọc “Toán học vui” vì thích Toán, hay “Vật lý vui” vì thích Lý, mặc dù hai cuốn sách đó đã khiến tôi thích Toán và Lý (ngành khoa học chứ không phải môn học). Tôi đã đọc một cách rất “thô thiển”, mở sách ra giữa chừng xem có gì hay, đọc một lúc chán lại vứt sang một bên. Tôi đã đọc một cách rất “tạp nham”, có gì đọc nấy, chẳng theo một lĩnh vực gì cụ thể cả. Tôi cũng chẳng phải dạng “mọt sách” đọc suốt ngày, mà có lẽ một tuần tôi mở sách đọc được vài lần. Nhưng chính những thời gian đọc sách rất “lung tung” đó đã tạo nên nền tảng tư tưởng và suy nghĩ của tôi bây giờ.

2. Những cuốn sách của tuổi trưởng thành

Khi lớn lên vào cấp ba cho đến khi đi làm, tôi đọc ít đi rất nhiều. Những cuốn sách tôi đọc chủ yếu là sách cũ đã đọc từ bé và một số tiểu thuyết của Việt Nam và Nga. Một cuốn sách khiến tôi khá thích thú là tập truyện của Mikhail Bulgakov trong đó có “Những quả trứng định mệnh” và “Trái tim chó”. Khi nhà tôi kết nối internet, tôi được tiếp cận với lượng thông tin lớn hơn nhiều một cách dễ dàng hơn nhiều. Các phương thức giải trí cũng tăng lên với các trò chơi trực tuyến và các trò chơi tải về từ trên mạng. Đã có một thời gian tôi nghĩ rằng tôi không cần sách nữa, chỉ cần mạng internet là đủ. Tôi đã nhầm.

Mạng internet, bên cạnh là một công cụ giao tiếp, còn là một công cụ tìm kiếm thông tin và tri thức rất hiệu quả. Tôi có thể đọc về bất cứ lĩnh vực nào mình muốn, bất cứ lúc nào tôi muốn, chứ không nhất thiết phải giở và đọc từng trang như sách. Sự kết nối lẫn nhau của mạng internet cũng giúp tôi mở rộng phạm vi hiểu biết của mình một cách nhanh chóng. Tôi có thể đọc wikipedia cả buổi, từ cái này nối sang cái kia, bắt đầu bằng việc đọc về cây chuối và kết thúc bằng một bài viết về trận chiến thành Stalingrad. Mạng internet là một phát minh vĩ đại của nhân loại.

Nhưng khi tôi đã tìm được một đề tài nào đó tôi cảm thấy thú vị và muốn tìm hiểu sâu hơn, thì tôi mới thấy được sự hạn chế của internet. Đơn giản là vì không mấy người viết tất cả mọi thứ mình dày công tìm tỏi và xây dựng rồi vứt lên mạng cho mọi người đọc miễn phí cả. Màn hình máy tính cũng không phải là một công cụ đọc thích hợp cho những nội dung dài và dày đặc chữ. Thế là tôi lại tìm về với sách. Và khi đã bắt đầu đọc sách trở lại thì tôi mới thấy mạng internet tuy thật rộng nhưng cũng thật nông. Những bài viết tâm đắc tôi đọc được trên mạng chỉ được coi là cưỡi ngựa xem hoa so với những gì viết trong sách. Tôi thấy thật may mắn vì đã trở lại với sách, chứ không chỉ đọc qua loa một cách hời hợt như trước.

Động lực đọc sách của tôi cũng đã thay đổi, không còn chỉ là đọc cho vui nữa. Tôi đọc sách để tìm hiểu sâu hơn về một lĩnh vực tôi có hứng thú, hoặc để tìm ra phương pháp giải quyết cho một vấn đề mà tôi đang tự suy nghĩ trong đầu. Tôi đọc sách để hy vọng có thể thực hiện mơ ước lập nên một cái gì đó của riêng mình, để lại dấu ấn trong xã hội. Và tôi đọc sách đơn giản vì nó đem lại cho tôi một cảm giác khoan khoái khi thấy những suy nghĩ của mình không hề lạc lõng, khi cảm thấy hiểu biết của mình ngày một rộng và sâu hơn rõ rệt, khi thấy vẫn còn rất nhiều thứ mình có thể tìm hiểu. Đó là một cảm xúc rất chân thành và có phần ngây thơ. Tôi đọc sách vì bản thân tôi, vì tôi biết mình cần và thích sách, chứ không phải vì xã hội đang hô hào phải đọc sách đi.

Bây giờ, tôi đọc sách có “trật tự” hơn một chút, đọc từ đầu đến cuối, từng trang từng trang, hết cuốn này mới sang cuốn khác. Sách tôi đọc cũng tập trung theo đề tài hơn, chủ yếu là về lãnh đạo, kinh doanh, giáo dục, xây dựng, tâm lý và triết lý. Tuy nhiên tôi vẫn chỉ đọc những cái mình muốn, trong những lúc mình thích. Có những cuốn sách mua về thấy không hay tôi cũng vứt một xó. Lúc nào chán đọc thì tôi lại quay sang chơi điện tử triền miên. Tôi đã lấy lại được niềm vui đọc sách sau một thời gian dài, tôi không muốn ép bản thân đọc sách đến mức trở nên ghét sách và tự mình đánh mất niềm vui đó.

3. Hãy giúp con bạn thích đọc sách

Vì hiểu được niềm vui của việc đọc sách nói riêng và khám phá tri thức nói chung, nên tôi rất mong các bậc cha mẹ trẻ ngày nay sẽ sớm giúp cho các con của mình trở nên hứng thú với việc đọc sách. Sách không chỉ là tri thức. Sách còn là công cụ giúp trẻ nhỏ phát triển khả năng đọc hiểu, khả năng sử dụng ngôn ngữ, và qua đó là khả năng tư duy bằng các khái niệm trừu tượng chứ không chỉ là hình ảnh. Nói ngắn gọn lại các con bạn tiếp xúc với càng nhiều ngôn ngữ và tư duy thì sẽ càng có vốn ngôn ngữ và khả năng tư duy phong phú.

Trước hết, các bạn có thể đọc sách cho con nghe khi con chưa biết đọc. Khi con đã tự biết đọc thì các bạn có thể để cho con đọc sách cho mình nghe. Thú thực là giờ tôi cũng không còn nhớ được là bố mẹ có đọc sách cho tôi hay tôi có đọc sách cho bố mẹ nghe khi còn bé không nên cũng không dám khẳng định, nhưng việc làm này có thể giúp các con bạn có khái niệm sớm về sách như một hình thức giải trí. Nó cũng sẽ giúp củng cố mối quan hệ giữa các bạn và các con.

Thứ hai, các bạn nên có nhiều sách ở trong nhà. Điều này khá dễ dàng nếu bản thân các bạn là người thích đọc sách, và sẽ giúp các con bạn hiểu rằng sách là một phần của cuộc sống. Các bạn cũng có thể thường xuyên đọc sách trước mặt các con để đánh vào tính tò mò của chúng, khiến cho chúng cũng muốn bắt chước theo. Các bạn cũng nên chuẩn bị sẵn một số cuốn sách phù hợp để có thể đưa cho con đọc khi chúng muốn, hoặc thậm chí là xây dựng một tủ sách cho các con từ sớm.

Trẻ nhỏ có đầu óc phát triển và ham muốn học hỏi hơn là người lớn chúng ta nghĩ. Khi con bạn đã biết tự đọc, hãy mua nhiều sách với nhiều chủng loại về nhiều đề tài khác nhau, và để cho chúng tự tìm ra thứ mình thích. Đối với trẻ cấp một cấp hai, các bạn có thể tìm mua các tập truyện ngắn hoặc sách tri thức, sách đạo đức dưới dạng các câu chuyện ngắn thì có thể chúng sẽ dễ cảm thấy có hứng thú hơn. Truyện ngắn của các tác giả nổi tiếng Việt Nam thế hệ trước như Tô Hoài, Ngô Tất Tố hay Vũ Trọng Phụng đều có sức cuốn hút rất lớn. Các sách về tri thức “lặt vặt” trong cuộc sống cũng là một lựa chọn tốt. Tất nhiên đó chỉ là dựa trên sở thích của tôi khi còn nhỏ.

Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh rằng sở thích đọc sách phải bắt nguồn từ động lực bên trong của trẻ, chứ không phải từ áp lực bên ngoài. Do đó đừng bao giờ bắt ép các con bạn đọc sách, đừng khiến chúng cảm thấy “đọc sách” là một dạng “bài tập nặng nhọc”, đừng vì áp lực xã hội và mong muốn bản thân mà khiến các con bạn ghét sách. Và nếu bản thân các bạn không phải người thích đọc sách, thì đừng nghĩ đến việc muốn làm cho các con bạn thích đọc sách (có thể chúng vẫn sẽ tự đọc sách). Nếu các con bạn không tìm ra được một mục đích nào cho việc đọc sách, thì đơn giản chúng sẽ không thích đọc sách. Hãy để chúng được tự do đọc sách, và tự do không đọc sách.


Đối với cá nhân tôi, sách là công cụ để cải thiện và nâng cao bản thân, là công cụ để thực hiện ước mơ của bản thân, những cũng đồng thời là nguồn giải trí, là niềm vui. Tôi muốn truyền đạt được niềm vui đó đến càng nhiều người càng tốt. Nhưng điều đó không có nghĩa là tôi cho rằng đọc sách là một việc “tốt tuyệt đối”, ai ai cũng phải làm. Thay vì dùng những từ ngữ to tát và mù mờ như “văn hóa đọc”, rồi tranh cãi, đổ tội, phê phán nhau, tôi nghĩ mọi người nên chỉ nhìn vào bản thân mình trước, xem mình có thực sự thích đọc sách hay không và đọc sách vì mục đích gì. Nếu các bạn không thích đọc sách, đó là chuyện bình thường. Nếu các bạn thích đọc sách, hãy thử tìm cách truyền ham thích đó cho người xung quanh. Tôi nghĩ như vậy sẽ hiệu quả hơn nhiều.

(Nếu bài viết ưng ý, mong các bạn ủng hộ tại trang Facebook của tôi)